Kısa cevap: Sigorta seçimi yaparken önce hangi riski devretmek istediğinizi netleştirin. Sağlık sigortası beklenmeyen tedavi masraflarını, hayat sigortası sizin gelirinize bağımlı kişilerin geleceğini, mevduat (depozito) güvencesi ise bankadaki paranızın kurum kaynaklı risklerini karşılar. Üçü birbirinin alternatifi değildir; farklı katmanlardır. Bütçenizde sigortaya ayıracağınız pay sınırlıysa sıralama genellikle şöyle işler: önce acil durum fonu, sonra sağlık, ardından bakmakla yükümlü olduğunuz kişi varsa hayat sigortası.
Sigortanın mantığı basittir: cebinizden karşılayamayacağınız büyüklükte ama olasılığı düşük bir zararı, düzenli ve küçük bir ödemeyle başkasına devredersiniz. Bu tanım, karar vermenin de anahtarıdır. Kendi birikiminizle rahatça kapatabileceğiniz küçük masraflar için poliçe almak uzun vadede maliyetlidir; çünkü her poliçenin içinde şirketin yönetim gideri ve kâr payı vardır.
Tersine, tek bir olayın yıllarca borçlanmanıza yol açabileceği durumlarda sigortasız kalmak ciddi bir açıktır. Ameliyat gerektiren bir sağlık sorunu, evin geçimini sağlayan kişinin vefatı ya da uzun süreli iş göremezlik bu kategoridedir. Bu yüzden sigorta bütçesini planlarken aylık bütçe tablonuzu ve acil durum fonunuzun büyüklüğünü aynı sayfada değerlendirmek işe yarar: fonunuz büyüdükçe daha yüksek muafiyetli, daha ucuz poliçelere geçebilirsiniz.
Türkiye'de çalışanların büyük bölümü zorunlu genel sağlık sigortası kapsamındadır. Özel poliçeler bu kapsamın yerine değil, üzerine gelir. İki temel seçenek vardır:
Karşılaştırma yaparken prim rakamına değil, üç ayrıntıya bakın: bekleme süreleri, mevcut rahatsızlıkların kapsam dışı bırakılması ve ömür boyu yenileme garantisi. Yenileme garantisi, belirli bir süre kesintisiz poliçe sahibi olduktan sonra şirketin sizi yeni bir sağlık beyanına zorlamadan poliçeyi sürdürmesini sağlar. Genç ve sağlıklıyken alınan poliçenin en büyük değeri buradadır.
Hayat sigortasında iki farklı ürün mantığı vardır ve karıştırılması sık görülen bir hatadır.
| Ürün | Ne yapar | Kime uygun |
|---|---|---|
| Risk (vefat) teminatlı hayat sigortası | Belirli süre boyunca, vefat veya tanımlı maluliyet halinde toplu ödeme yapar. Süre sonunda ödeme yoktur. | Gelirine bağımlı çocuğu, eşi ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunanlar |
| Birikimli hayat sigortası | Primin bir bölümü teminata, kalanı yatırım hesabına gider. | Teminat ve birikimi tek üründe toplamak isteyenler |
| Kredi bağlantılı hayat sigortası | Kalan kredi borcunu kapatır; teminat borçla birlikte azalır. | Konut veya uzun vadeli tüketici kredisi kullananlar |
Birikim ile teminatı ayırmak çoğu durumda daha şeffaftır: ihtiyacınız kadar risk teminatı alıp, kalan tutarı bireysel emeklilik sistemi ya da kendi seçtiğiniz yatırım araçlarıyla değerlendirmek, maliyetleri ve getiriyi ayrı ayrı görmenizi sağlar. Teminat tutarını belirlerken pratik bir yöntem, yıllık net gelirinizin bakmakla yükümlü olduğunuz kişilerin ihtiyaç duyacağı yıl sayısıyla çarpımına, kapanmamış borçlarınızı eklemektir.
Bankaya yatırdığınız tasarruf mevduatı, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından yasal bir üst limite kadar güvence altındadır. Bunun için ayrı bir başvuru yapmaz, prim ödemezsiniz; sistem bankalar üzerinden işler. Önemli nokta, kapsamın sınırlarıdır: