Kısa cevap: Türkiye'de miras yoluyla veya karşılıksız (ivazsız) olarak el değiştiren mal varlığı, Veraset ve İntikal Vergisi'ne tabidir. Miras yoluyla geçişlerde vergi oranı kademeli olarak %1 ile %10 arasında, karşılıksız bağış ve hediyelerde ise %10 ile %30 arasında uygulanır. Bu nedenle etkili bir miras vergisi planlaması, çoğu zaman "her şeyi vefat sonrasına bırakmak" ile "yaşarken kademeli devretmek" arasındaki dengeyi kurmak; her yıl güncellenen istisna tutarlarını, değerleme kurallarını ve beyan sürelerini doğru kullanmak anlamına gelir.
Kanun, servetin el değiştirme biçimine göre iki farklı tarife öngörür. Ölüm nedeniyle mirasçılara geçen mallarda tarife daha yumuşaktır; yaşarken yapılan bağışlarda ise oranlar belirgin biçimde yüksektir. Bu ayrım, planlama yaparken ilk bakılması gereken noktadır.
| Karşılaştırma | Miras (veraset) yoluyla intikal | Karşılıksız (ivazsız) intikal / hediye |
|---|---|---|
| Oran aralığı | %1 – %10 (artan oranlı) | %10 – %30 (artan oranlı) |
| Beyan süresi | Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mükellef Türkiye'deyse dört ay; ölüm yurt dışında ise altı ay | Malın hukuken iktisap edildiği tarihten itibaren bir ay |
| Ödeme | Tahakkuk eden vergi üç yılda, her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere iki eşit taksitte | |
| İstisna | Eş ve çocuklara tanınan, füru yoksa eşe daha yüksek uygulanan istisna payı | Her yıl güncellenen sabit tutarlı istisna |
İstisna tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için, bu rakamları Gelir İdaresi Başkanlığı'nın ilgili yıl tebliğinden teyit etmek gerekir. Ayrıca eş ve çocuklara, ana-babaya yapılan bağışlarda uygulanacak oranın tarifedeki oranın yarısı olduğu özel bir kural bulunur; bu, aile içi devirleri hesaplarken en çok gözden kaçan avantajlardan biridir.
Verginin tutarını çoğu zaman oran değil, malın hangi değer üzerinden beyan edileceği belirler. Gayrimenkuller, piyasa rayici üzerinden değil, ilgili yılın emlak vergisine esas değeri üzerinden beyan edilir. Menkul kıymetler borsa değerleriyle, ticari işletmeler bilanço esaslarına göre dikkate alınır. Bu fark, bir konutun mirasla intikalinde vergi matrahını çoğu durumda gerçek satış fiyatının belirgin biçimde altında tutar.
Matrahtan düşülebilecek kalemleri de unutmamak gerekir: murisin ödenmemiş borçları, vergi borçları ve cenaze giderleri beyannamede indirim konusu yapılabilir. Borçların belgelendirilmesi, ödenecek vergiyi doğrudan azaltır.
Son yazılar