Kısa cevap: Çocuğunuzun üniversite masrafları için ideal başlangıç, doğumdan itibaren ilk birkaç yıl içindedir; pratikte ise "mümkün olan en erken an"dır. 18 yıllık bir birikim ufkunda aylık katkı düşük kalır ve getiri birikimin büyük bölümünü üstlenir. 8 yıl kala başlayan biri aynı hedefe ulaşmak için yaklaşık üç kat daha yüksek aylık tutar ayırmak zorundadır. Yani soru "kaç sene öncesinden" değil, "kaç yıl kaybettim ve bunu hangi katkı düzeyiyle telafi ederim" sorusudur.
Bir çocuk eğitim fonu kurmadan önce üç bilinmeyeni netleştirmek gerekir: eğitimin türü, süresi ve ailenin karşılamayı taahhüt ettiği pay. Devlet üniversitesinde şehir dışında okuyan bir öğrencinin ana kalemi barınma ve yaşam giderleridir; vakıf üniversitesinde ise ücret tek başına bütçenin belirleyicisi olur. Yurt dışı seçeneği ise hem tutarı hem de kur riskini tabloya ekler.
Hedefi bugünkü fiyatlarla yazın, sonra eğitim enflasyonuyla ileriye taşıyın. Eğitim harcamaları çoğu dönemde genel enflasyonun üzerinde artma eğilimindedir; bu yüzden hesabı yaparken temkinli bir artış varsayımı kullanmak, sonradan açık kapatmaktan daha kolaydır. Hedefinizi tek bir rakam yerine "asgari – hedef – konforlu" şeklinde üç senaryoda yazmak, ilerleyen yıllarda planı revize etmeyi kolaylaştırır.
Aşağıdaki tablo, aynı hedefe farklı sürelerde ulaşmanın aylık maliyetini göstermek için hazırlanmış örnek bir karşılaştırmadır. Reel (enflasyondan arındırılmış) yıllık %3 getiri ve bugünkü parayla 600.000 TL hedef varsayılmıştır. Rakamlar gerçek piyasa vaadi değil, oran farkını görmek için kullanılan bir modeldir.
| Kalan süre | Yaklaşık aylık katkı | Toplam yatırılan | Getirinin payı |
|---|---|---|---|
| 18 yıl | ~2.100 TL | ~454.000 TL | %24 |
| 12 yıl | ~3.500 TL | ~504.000 TL | %16 |
| 8 yıl | ~5.600 TL | ~538.000 TL | %10 |
| 4 yıl | ~11.800 TL | ~566.000 TL | %6 |
Tablodaki asıl mesaj toplam tutar değil, getirinin payıdır. Süre kısaldıkça bileşik getirinin katkısı erir ve yükün neredeyse tamamı hane bütçesine biner. Erken başlamanın değeri de tam olarak buradadır.
Eğitim fonunun kullanım tarihi bellidir; bu, emeklilik birikiminden temel farkıdır. Dolayısıyla risk seviyesi zaman içinde azalacak şekilde planlanmalıdır.
Hangi araçların ne tür risk taşıdığını netleştirmeden karma kurmak zordur; yatırım seçeneklerini karşılaştıran ve tasarruf hesaplarının faiz-şart yapısını ele alan rehberler bu aşamada iyi bir başlangıç noktasıdır.
| Seçenek | Güçlü yanı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ayrı vadeli mevduat / tasarruf hesabı | Basit, öngörülebilir, ayrıştırması kolay | Uzun vadede reel getirisi sınırlı kalabilir |
| Yatırım fonu portföyü | Uzun vadede büyüme potansiyeli | Dalgalanma; son yıllarda risk azaltımı şart |
| Bireysel emeklilik | Devlet katkısı ve disiplin | Amaç emeklilik; 18 yaş hedefiyle erişim takvimi uyuşmayabilir |
| Çocuk adına açılan hesap | Psikolojik ayrıştırma güçlü | Reşit olunca tasarruf hakkı çocuğa geçer |
Uygulamada en sağlam yöntem, fonu fiziksel olarak ayırmaktır. Günlük harcama hesabıyla aynı yerde duran para, er ya da geç başka bir ihtiyaca kayar. Aylık bütçe yönetiminde otomatik talimat kurmak, bu birikimi "kalan para" olmaktan çıkarıp sabit gidere dönüştürür.
Son yazılar